Delen wat werkt: terugblik op het ONA-Kennisfestival

Op woensdag 16 september vulde de OBA zich met bijna 200 onderwijsprofessionals die in ieder geval één ding gemeen hadden: ze willen weten wat écht werkt in het onderwijs en hoe je dat in je school en in je klas voor elkaar krijgt. Was je er niet bij? Dan nemen we je hier graag even mee.

Waarom ONA dit doet

Het ONA-Kennisfestival is georganiseerd vanuit een simpele overtuiging: elk kind verdient een schoolteam dat weet wat werkt. Daarom werken we aan het verkleinen van de schoolverschillen in Amsterdam, zodat alle leerlingen toegang hebben tot goed, onderbouwd en rijk onderwijs. Dat lukt het best samen: door scholen te helpen evidence-informed te werken en te implementeren én door didactische en pedagogische aanpakken te delen die in de praktijk echt werken.

Wat ONA doet

Uit de reacties van deelnemers bleek dat er nieuwsgierigheid is naar hoe ONA aan de kennis in de trainingen komt. Een mooie aanleiding om hier ‘de keukendeur’ even open te zetten. ONA selecteerde praktijkexperts van scholen waarvan blijkt dat ze ‘iets’ goed doen op het gebied van gedrag, taal of rekenen. Tijdens een eenjarige opleiding volgden zij masterclasses over evidence-informed werken en implementeren en hadden ze tweewekelijkse werksessies met wetenschappers van Amsterdamse kennisinstellingen uit hun vakgebied. Dat ‘iets’ onderzochten en onderbouwden ze verder met kennis uit de wetenschap, die onder meer via Onderwijskennis.nl toegankelijk is gemaakt voor leerkrachten.

Wetenschap vertelt vaak wél wát werkt, maar niet precies hóe je dat in de klas toepast. Daar komen de ervaring en expertise van de praktijkexperts om de hoek kijken. Zij koppelden de werkzame elementen (het wat) aan een toepasbare pedagogiek of didactiek (het hoe) en hun context en beschreven de onderbouwde aanpak helemaal uit in een handboek. Daarna gingen ze met de trainers van Stichting LeerKRACHT, Lotte Leijdekkers en Irene Mahler, aan de slag om hun kennis en vaardigheden op een sterke, interactieve manier over te brengen aan andere onderwijsprofessionals. Zo ontstonden 11 nieuwe ONA-trainingen die Amsterdamse onderwijsprofessionals kosteloos kunnen volgen. Want de energie die overblijft als niet iedereen opnieuw het wiel hoeft uit te vinden, kunnen we steken in onze leerlingen én in het voorbereiden van sterke lessen en activiteiten!

Van weten naar écht doen

Voor nu voldoende kijkje in de keuken, terug naar het Kennisfestival! In het plenaire deel maakten twee bijdragen duidelijk waar het bij ONA om draait. Wetenschapper Fanny de Swart nam ons mee in het sturen op een positieve groepsdynamiek. In een klas begint alles met gedrag. Nu groepen door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen steeds complexer worden, is het geen overbodige luxe om te weten hoe je een klas op een prettige manier met elkaar en met de omgeving laat omgaan: van een hiërarchische naar een meer horizontale dynamiek. Dat geeft de veiligheid, rust en ruimte die nodig zijn om aan alle andere kennis en vaardigheden te werken. Bilal Majdoubi en Asma Ait Mouhou van basisschool El Kadisia spraken bevlogen over zichtbare, hoge gedragsverwachtingen: hoe vertaal je het plaatje dat leraren in hun hoofd hebben naar heldere stappen die leerlingen kunnen volgen?

Vervolgens nam Eva Naaijkens ons mee in de metafoor van een eikel die vele jaren nodig heeft om een volgroeide, vruchtbare eik te worden. Zo werkt het ook met implementatie: eerst de aarde vruchtbaar maken, het team bereid krijgen zich in te zetten, zaaien, bijwateren, stutten en dat jarenlang volhouden. Een bekende valkuil in het onderwijs: we kopen scholing in, denken dat de aanpak daarmee in de klas landt en stappen in jaar 2 alweer over naar de volgende prioriteit. Maar zorgen voor leerlingen betekent ook zorgen voor het team, zodat zij het goede goed kunnen (blijven) doen.

Dat brengt ons bij iets wat we ook terug hoorden: voor sommige deelnemers was wat ze hoorden niet nieuw. Dat klopt en dat is precies het punt. ONA gaat niet altijd over nieuwe kennis, ‘de boel moet op de schop’, maar over de goede dingen écht goed doen: goed onderbouwde, bewuste keuzes vertalen naar gedegen en eenduidig handelen in de klas, met het hele team. Weten is het begin, doen is het werk. Want onderwijsprofessionals doen ertoe, we weten dat zij het verschil kunnen maken. Of zoals Tijana Prokic-Breuer van ONA zei: soms kun je het goede toch ‘onvolledig of onjuist’ toepassen, waardoor we geen ontwikkeling zien bij leerlingen en dat is uiteraard waar we het wél voor doen!

Solidariteit

Daarmee zijn we terug bij de reden waarom we dit doen: het kind in de klas. Wethouder Esmah Lahlah sprak over wat het voor leerlingen betekent als schoolverschillen kleiner worden: dat het niet uitmaakt of je school in Oost, Nieuw-West, Zuid of Noord staat en dat elk kind de kans krijgt om zijn of haar potentie waar te maken. Ze sprak ook over de solidariteit die scholen laten zien door kennis met elkaar te delen. Ondanks hun drukke werkleven maken zij tijd om hun onderbouwde kennis en kunde met anderen te delen, zodat alle leerlingen in de hele stad daarvan kunnen profiteren. Ze uitte de hoop dat de kennis vanuit ONA zich als een olievlek door de stad verspreidt. Een beeld dat uit de mond van een wethouder natuurlijk met een knipoog werd uitgesproken.

Inspiratie, handvatten en ontmoeting

Wat in het plenaire deel klonk als een ambitie, kreeg in de daarop volgende sessies meer beeld. In twee rondes volgden deelnemers inspiratiesessies, waarin leraren en schoolleiders van ONA-scholen hun collega’s meenamen in een stukje inspiratie over de werkzame elementen uit hun aanpak, namelijk:

• Vakoverstijgend: Succesvolle implementatie van evidence-informed aanpakken (Eva Naaijkens en Tijana Prokic-Breuer)
• Gedrag: Van brandjes blussen naar een schoolbrede gedragsaanpak (Martine van der Sandt, Alan Turingschool), Achter gedrag kijken (Vivian Tack, Pi-school Prof. Waterink) en Hoge verwachtingen ten aanzien van gedrag (Team El Kadisia)
• Taal: Méér taligheid als kracht: stimuleren van cultuur- en taalbewustzijn (Team Admiraal de Ruyterschool) en Doelgericht en met plezier schrijven in een betekenisvol thema (Marloes Nieuweboer, Olympiaschool)
• Rekenen: Versterken van rekentaal (Maureen van Boxtel, Daltonschool De Horizon), Controle van begrip tijdens de rekenles (Jaime Teiwes, IKC Noordrijk) en Activeer je leerlingen! De kracht van relevante voorkennis bij rekenen (Team IJdoornschool)

Een deelnemer schreef: “Nieuwe dingen gehoord die heel erg aansluiten bij waar wij mee bezig zijn op school.” Een ander noemde de sessies “echte inspiratiesessies, die uitnodigden tot meer”. Bij de sessie over controle van begrip tijdens de rekenles waardeerden deelnemers de werkvormen die je direct in je eigen klas kunt inzetten en het beeldmateriaal in foto en film, waardoor het tastbaar werd. Weer een ander zette na afloop een interne mail uit om collega’s warm te maken voor een training, in de hoop dat het enthousiasme zich als die eerdergenoemde olievlek uitbreidt. Mooi om te zien dat het beeld van de wethouder zo snel werkelijkheid werd.

En de sfeer? Die was heel prettig, met veel ontmoeting en gesprekken die echt over de inhoud gingen: tussen leraren, schoolleiders en wetenschappers, zowel in de zalen als tijdens de borrel. Bovendien ging iedereen naar huis met het boek van Fanny de Swart en Tim Mainhard in de goodiebag. “ONA is een mooi, fijn netwerk om met en van elkaar te leren!”, aldus een deelnemer.

Wat we meenemen

Niet alles pakte tijdens het festival even goed uit en dat zeggen we er graag eerlijk bij. Deelnemers vertelden ons dat ze bij sommige sessies meer diepgang hadden gewild, dat 45 minuten te kort is om echt te begrijpen wat de aanpak inhoudt, en dat het publiek erg divers was, van beginnend leraar tot bestuurder. Op dat laatste werd tijdens sommige inspiratiesessies onvoldoende ingespeeld. Dank aan iedereen die zijn of haar ervaring met ons deelde: dat is waardevolle feedback. We nemen die mee naar de komende ONA-evenementen. We willen scherper aangeven voor wie een sessie bedoeld is, welke werkzame elementen aan bod komen en waar je bij ONA verdieping kunt vinden. En we blijven zoeken naar de juiste balans tussen inspiratie en diepgang. Ook een festival groeit in meerdere jaren uit tot een stevige eik.

Doe je mee?

Het delen stopt niet bij één middag. We blijven onze onderbouwde kennis delen, zodat we elkaar versterken en iedere leerling op elke Amsterdamse school kan rekenen op onderwijs dat werkt. Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief of volg ons via deze website. En neem contact met ons op als je wilt weten wat ONA voor jouw school kan betekenen. Daarnaast kun je hier ons actuele, verdiepende trainingsaanbod vinden.

En wie weet zien we je bij de volgende editie van het ONA-Kennisfestival!

PS: Noteer alvast 17 maart in je agenda. Dan organiseren OBA en ONA samen een nieuwe editie van Liefde voor Lezen die geheel in het teken staat van ‘De goede dingen goed doen’ in het leesonderwijs!

Foto credits: Marieke Wijntjes